بورس ایران دارای چهار بازار مختلف است که در هر یک از آنها شرکتهای متفاوتی فعالیت میکنند و کالاهایی که در این چهار بازار عرضه میشوند نیز گاهی اوقات متفاوت هستند. بورس اوراق بهادار، بورس کالا، بورس انرژی و فرابورس چهار بازاری هستند که فعالان بازارهای مالی میتوانند در آنها به خرید و فروش سهام و کالاهای مختلف بپردازند.
بورس اوراق بهادار
شناختهشدهترین بازار بورس ایران، بورس اوراق بهادار است. اوراق بهادار، به برگه یا سندی میگویند که حقوق مالی مالک آن برگه را تضمین میکند و دارای قابلیت نقلوانتقال است. این اوراق میتواند از انواع گوناگونی مانند سهام عادی، حق تقدم، سهام ممتاز، سهام جایزه، اوراق مشارکت، اختیار معامله، مشتقات، صکوک و قرارداد آتی باشد که برای مالکان خود، ارزش مالی به همراه دارد. به طور کلی، اوراق بهادار در بازار سرمایه به سه دسته کلیِ اوراق بدهی، اوراق حقوق صاحبان سهام و ابزارهای مشتقه تقسیم میشود.
بازار بورس و اوراق بهادار تهران در سال ۱۳۸۵ در قالب یک شرکت سهامی عام تشکیل شد. این بازار، بازاری منسجم و کاملاً پویا است که ابزارهای مالی مختلف، دسترسی آسان و شفافیت بالای آن، برای ذینفعان این بازار، ارزش افزوده ایجاد میکند. این اوراق توسط کارگزاریها و بر اساس مقررات و قوانین، معامله میشوند.
مهمترین وظایف بورس اوراق بهادار
◾ ایجاد سازماندهی و مدیریت بورس اوراق بهادار
◾ پذیرش شرکتها
◾ مشخص کردن مسئولیت اعضای بازار و نظارت بر حسن اجرای این فعالیتها
◾ انجام معاملات اوراق بهادار پذیرفتهشده
◾ جمعآوری اطلاعات، پردازش و بررسی آنها و انتشار این اطلاعات
◾ نظارت بر فعالیتهای ناشران اوراق بهادار
آموزش بورس کالا
شرکت بورس کالا در سال ۱۳۸۶ شروع به فعالیت کرد. معامله انواع محصولات کشاورزی، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی و محصولات صنعتی و معدنی در بورس کالا و در قالب نقد (Spot)، نسیه (Credit)، سلف (Forward)، معاملات آتی (Future)، اختیار معامله(Option)، قرارداد معاوضه (Swap) و سایر ابزارهای مشتقه انجام میشود.
بورس کالای ایران شامل بازارهای مختلفی است:
بازار فیزیکی
در این بازار انواع قراردادهای نقدی، نسیه و سلف در دو رینگ داخلی و خارجی انجام میشود.
بازار فرعی
کالاهایی که نیاز به احراز کیفیت یا کمیت توسط خریدار دارند، به صورت مداوم عرضه نمیشوند. کشف قیمت آنها در بورس به واسطه پایین بودن سهم معاملات آنها نسبت به کل بازار محصول امکانپذیر نیست و از طریق بازار فیزیکی قابل معامله نیستند، به همین علت در بازار فرعی معامله میشوند.
بازار مشتقه
قراردادهای آتی و اختیار معامله (خرید و فروش) در این بازار انجام میشوند.
بازار مالی
قراردادهای سلف موازی استاندارد، گواهی سپرده کالایی و صندوق سرمایهگذاری کالایی در این بازار انجام میشوند.
آموزش بورس انرژی
شرکت بورس انرژی ایران در سال ۱۳۹۱ به صورت یک شرکت سهامی عام برای معامله حاملهای انرژی از قبیل برق، نفت ، گاز و سایر حاملهای انرژی تاسیس شد و شروع به فعالیت در این زمینه کرد. اکثر فعالان این بازار اشخاص حقوقی هستند.
بورس انرژی شامل چهار بازار اصلی است که عبارتند از:
بازار فیزیکی
این بازار شامل برق و سایر حاملهای انرژی است.
بازار مشتقه
در این بازار برخلاف بازار فیزیکی که در آن کالا معامله میشود، اوراق بهادار مبتنی بر کالاها مورد معامله قرار میگیرد. معاملات این بازار با استفاده از قرارداد سلف موازی، قرارداد اختیار معامله و قراردادهای آتی انجام شود.
بازار فرعی
این بازار به معاملات کالاهایی مرتبط است که به صورت تک محمولهای هستند و عرضه آنها در هر نوبت، نیاز به ارسال درخواست جداگانه و دریافت موافقت کمیته عرضه کالا دارد.
بازار سایر اوراق بهادار
این بازار شامل اوراق گواهی ظرفیت و گواهی صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله است.
فرابورس ایران
این شرکت در سال ۱۳۸۸ با ساختاری مشابه بورس تهران شروع به فعالیت کرد. در واقع فرابورس فضایی مشابه با بورس تهران است که با قوانین و مقررات پذیرش و معامله آسانتر، عرصه را برای ورود شرکتهایی که شرایط حضور در بازار بورس را ندارند فراهم کرده و آنها را هدایت و ساماندهی میکند.
فرابورس شامل بازارها و تابلوهای معاملاتی مختلفی است که عبارتند از:
▪️ بازار اول
▪️ بازار دوم
▪️ بازار سوم
▪️ بازار پایه (پایه زرد، پایه نارنجی و پایه قرمز)
▪️ بازار شرکتهای کوچک و متوسط
▪️ بازار ابزارهای نوین مالی
▪️ بازار مشتقه
پذیرش شرکتها در هر یک از بازارها و تابلوهای معاملاتی فرابورس دارای شرایطی معین است که لازمه ورود به این بازارها است. در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس، صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله، صندوقهای سرمایهگذاری ساختمان و زمین، صندوقهای جسورانه، اوراق تامین مالی دارای شرایط خاص، اوراق تامین مالی استاندارد، اوراق تسهیلات مسکن، اسناد خزانه اسلامی و سایر ابزارهای مالی معامله میشود که بسیاری از این ابزارها برای اولین بار و به واسطه فرابورس ایران معرفی شده و مورد معامله قرار گرفته است.